فکر کنيد صفحه‌ي 22 کتاب شيمي 2 و آزمايشگاه ورفع ابهامات آن

بسياري از معلمان ارجمند پيرامون فکر کنيد صفحه‌ي 22 کتاب شيمي 2 و آزمايشگاه پرسش‌هايي مطرح کرده‌اند و خواستار توضيح ارتباط ميان دو بند اين فکر کنيد با يک ديگر و با متن درس شده‌اند. براي رفع ابهام و کمک به تدريس بهتر مفهوم مورد نظر توجه شما را به موارد زير جلب مي‌کند.
1- اين �?کر کنيد در بحث "مدل کوانتومي اتم" و بعد از توضيح عدد کوانتومي اصلي (n)‌ آمده است. اشاره به رابطه‌ي n و سطح انرژي لايه‌هاي الکتروني در دو سطر پاياني، مقدمه‌اي براي طرح �?عاليتي ذهني �?راهم آورده است که ضمن تقويت مهارت‌هاي ذهني دانش‌آموزان امکان يا�?ت تصويري دقيق‌تر و کامل‌تر از ساختار اتم را به وجود آورد.
2-در متن اين �?عاليت ضمن معر�?ي م�?هوم "انرژي يونش" مقدمه‌ي طرح دو پرسش �?راهم شده است. در پرسش‌ «آ» نموداري برگر�?ته از داده‌هاي تجربي ارايه شده است که روند ا�?زايشي سطح انرژي لايه‌ي الکتروني را که پيش از اين در متن اشاره شده بود تأييد مي‌کند، اما از آن‌جايي که سطح انرژي لايه‌هاي الکتروني با کمک جداسازي الکترون‌هاي موجود در لايه‌ مشخص شده است دو نوع روند ا�?زايش در نمودار قابل توضيح است؛ روند ا�?زايش انرژي به دليل تغيير لايه‌ي الکتروني و روند ا�?زايش انرژي در هر لايه به دليل تغيير بار الکتريکي ذره‌اي که الکترون از آن خارج مي‌شود. آن چه که در اين بند از �?کر کنيد اهميت بيش‌تري دارد جلب توجه دانش‌آموزان به لايه‌هاي الکتروني و گنجايش هر لايه است . توجه به ميزان تغيير انرژي پياپي و اشاره به منشأ احتمالي آن راهگشاي تدريس اين بند است. در پايان اين مرحله از تدريس ممکن است اين سؤال به ذهن برسد که اگر بخواهيم با اين سه لايه‌اي که پيرامون هسته‌ي اتم شناخته‌ايم يک اتم بسازيم چه اتم‌هايي را مي‌توان ساخت؟
بند "ب" زمينه براي پاسخ به اين پرسش ذهني دانش‌‌آموزان را �?راهم مي‌کند.
3-در بند «آ» �?لز منيزيم با عدد اتمي 12 انتخاب شده تا به کمک يونش پياپي آن وجود لايه‌هاي الکتروني به اثبات برسد. اما در بند «ب» با انتخاب دوازده عنصر نخست جدول تناوبي تلاش شده است اين بار به جاي خارج کردن الکترون، با وارد کردن الکترون در همان لايه‌هاي الکتروني بار ديگر وجود آن‌ها را به اثبات رساند، ضمن آن که اطلاعات بيش‌تري را نيز در اختيار دانش‌آموزان قرار مي‌دهد. در واقع نمودار «ب» تداعي کننده‌ي اصل آ�?با است و مقصود مؤل�? نيز اين بوده است که دانش‌آموزان با شناختي که از لايه‌هاي الکتروني پيدا کرده‌اند بتوانند اتم بسازند.
در بحث بند "ب" در کلاس بهتر است پيش از جلب نظر دانش‌آموزان به نمودار اين بند از طريق پرسش و پاسخ از آن‌ها بخواهيم گام به گام به پرسش‌هاي زير و مانند آن‌ها پاسخ دهند:
1- اتم هيدروژن با عدد اتمي يک را در نظر بگيريد. �?کر کنيد تک الکترون اين اتم در کدام لايه‌ي الکتروني قرارمي‌گيرد؟
2- اتم هليم با عدد اتمي دو را در نظر بگيريد. دو الکترون اين اتم بايد در کدام لايه يا لايه‌هاي الکتروني قرار بگيرند؟
3- اگر کار ساختن اتم‌ها را اتم منيزيم با عدد اتمي 12 ادامه دهيم انتظار داريد که دوازدهمين الکتروني که به منيزيم اضا�?ه مي‌شود به کدام لايه‌ي الکتروني وارد ‌شود؟
پس از طرح اين پرسش‌ها توجه دانش‌آموزان را به نمودار جلب کنيد و از آن‌ها بخواهيد ت�?اوت‌ها و شباهت‌هاي دو نمودار را بيان کنند. بي ترديد مشاهده‌ي سه لايه‌ي الکتروني با تعداد مشابه نقطه (اتم يا الکترون) در هر بخشي از نمودار از جمله مهم‌ترين شباهت‌ها و تغيير شکل روند تغيير انرژي براي نقطه‌هاي سوم تا دهم مهم‌ترين ت�?اوت است. وجود شباهت‌(ها) با توجه به روش تدريس گ�?ته شده قابل انتظار است ولي ت�?اوت بيان شده پرسش برانگيز خواهد بود. اين پرسش مقدمه‌اي است براي معر�?ي بحث بعدي که م�?هوم زيرلايه است و در دو سطر نخست ص�?حه‌ي 23 معر�?ي مي‌شود. وجود گروه‌هاي کوچک‌تر در هر لايه‌ي الکتروني به خوبي در ميانه‌ي نمودار بند «ب» قابل مشاهده است.
البته اين موضوع که در نمودار «آ» الکترون‌ها از يون‌هاي مثبت جدا مي‌شود در حالي که در نمودار «ب» الکترون‌ها از اتم خنثي بيرون کشيده شده‌اند نيز از جمله ت�?اوت‌هاست. توجه داشته‌ باشيد که ت�?اوت مقياس انرژي نيز روي محورهاي عمودي دو نمودار سبب شده است که در نمودار «آ» وجود زير لايه‌ها به دليل کوچک‌تر بودن ت�?اوت انرژي آن‌ها در مقايسه با لايه‌ها ديده نشود.